Konsekwentna polityka miasta od dziesięcioleci wspiera zrównoważony rozwój Wyspy Sobieszewskiej, z poszanowaniem jej walorów przyrodniczych i historycznych. Dzisiejszy kształt wyspy i kierunek rozwoju, obrany kilka dziesięcioleci temu, to efekt współpracy władz miasta, przyrodników i mieszkańców. Jak wygląda ten teren dziś i jakie zmiany przyniesie przyszłość?
Atutem i potencjałem rozwoju Wyspy Sobieszewskiej jest jej przyroda. To ona sprawia, że mieszkańcy tak cenią sobie tę część Gdańska, ona także przyciąga w to miejsce turystów. W 2022 roku Sejmik Województwa Pomorskiego podjął uchwałę w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Wyspy Sobieszewskiej (jest nim teren całej wyspy). To wprowadziło porządek i ujednoliciło wcześniej obowiązujące nazewnictwo związane z ochroną tego terenu. Od 2024 roku fragment wyspy jest także Obszarem Chronionego Krajobrazu Międzywala Wisły. Na wyspie znajdują się dwa rezerwaty przyrody – Ptasi Raj i Mewia Łacha, położone w granicach obszarów Natura 2000 Ujście Wisły oraz Ostoja w Ujściu Wisły. Wszystkie powstające w mieście dokumenty, zwłaszcza określające wizje i kierunki rozwoju, chronią te cenne tereny przed presją inwestycyjną, umożliwiając jednocześnie poprawę warunków dla rekreacji czy uprawiania sportów wodnych. Rozwój turystyki w tej części Gdańska był wskazywany w miejskich dokumentach od samego początku, tj. od momentu włączenia wyspy formalnie w granice miasta (o czym przeczytać można w tekście Wyspa Sobieszewska – historia wizji rozwoju tej części Gdańska).
Rozwój przestrzenny nie tylko Wyspy Sobieszewskiej, ale i całego miasta, to kontynuacja założeń i wizji określonych wiele lat temu; obowiązujące dziś dokumenty i opracowania podtrzymują jedynie i uzupełniają wcześniejsze wytyczne i rekomendacje. Wykonywane regularnie analizy pozwalają wyciągać wnioski, że rewolucja w planowaniu przestrzennym nie jest pożądana. Zmiany jednak zachodzą – coraz większy nacisk jest i będzie kładziony na ochronę przyrody oraz charakteru Wyspy Sobieszewskiej.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Gdańska (2018)
Studium uchwalone w 2018 roku, zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, obowiązuje do końca czerwca 2026 roku. Uchwalenie tego dokumentu poprzedzały szerokie konsultacje społeczne, w których mogli uczestniczyć wszyscy mieszkańcy Gdańska. Studium określa jedynie kierunek rozwoju, który doprecyzowują dopiero plany miejscowe.
Obowiązujące studium wskazuje, że nadwodne położenie Wyspy Sobieszewskiej daje podstawy do lokowania tu funkcji rekreacji i wypoczynku, a także rozwoju sportów wodnych. Zakłada się rozwój turystyki pobytowej oraz bazy noclegowo-gastronomicznej i usługowej związanej z jej obsługą (w tym usług zdrowia i opieki społecznej w ramach tzw. srebrnej gospodarki). Z dokumentu płynie wiosek, że modernizacji i rozbudowy wymaga istniejąca infrastruktura turystyczna i zaplecze parkingowe.
W południowej części wyspy zlokalizowane są tereny rolnicze, gdzie obserwuje się nacisk inwestycyjny w kierunku ich przekształcenia na funkcje miejskie. Niezgodne ze studium jest dzielenie działek rolniczych na mniejsze, o powierzchniach wskazujących na planowany nierolniczy sposób użytkowania i wznoszenie na nich zabudowy o cechach zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej lub rekreacyjnej. Dla zachowania tych terenów oraz ich ochrony ustala się funkcję dominującą – rolnictwo.
fot. BRG
Na Wyspie Sobieszewskiej nowe tereny mieszkaniowo-usługowe o niskiej intensywności zlokalizowane są na północ od kanału Młynówka, jako uzupełnienie wykształconej już struktury przestrzennej wraz z dostępem do infrastruktury technicznej i społecznej; takie przeznaczenie zostało określone już w studium z 2007 roku – to pozwala na rozwój i wzmacnianie charakteru rekreacyjno-wypoczynkowego tej części pasa nadmorskiego i realizuje przyjęte założenia rozwoju Wyspy Sobieszewskiej. Studium z 2018 roku kontynuuje zatem politykę przestrzenną miasta w tym zakresie.
Chroniąc tożsamość i walory przyrodnicze wyspy, już na poziomie dokumentów strategicznych wprowadza się ograniczenia dotyczące inwestowania na jej obszarze. Dotyczy to m.in. lasów, które niemal w całości wyłączone są z możliwości zabudowy.
Plany miejscowe
Teren Wyspy Sobieszewskiej w 100% pokryty jest miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego – obowiązuje tu 15 planów. Najstarszy z nich jest z 1999 roku; obejmował pierwotnie teren całej wyspy i w znacznej części nadal obowiązuje; na jego podstawie wydawane były pozwolenia na budowę. Najnowszy plan miejscowy – Wyspa Sobieszewska – centrum Świbna II – jest z 2021 roku.
Plany miejscowe doprecyzowują zapisy zawarte w studium. Warto zaznaczyć, że plany nie określają, kiedy i czy dana inwestycja zostanie zrealizowana.
W planach miejscowych m.in. zabezpiecza się tereny cenne przyrodniczo i chroni obiekty o wartościach kulturowych – ma to miejsce także w przypadku Wyspy Sobieszewskiej, gdzie obowiązujące plany miejscowe obejmują ochroną m.in. układ ruralistyczny dawnej wsi Sobieszewo czy Świbno.
Każdy plan miejscowy przed uchwaleniem poddawany jest konsultacjom społecznym; wszyscy zainteresowani mogą składać wnioski w momencie rozpoczęcia prac nad projektem oraz uwagi – do przygotowanego projektu planu.
Spacer po Wyspie Sobieszewskiej z prezydent Gdańska Aleksandrą Dulkiewicz; fot. Dominik Paszliński/gdansk.pl
Gdańsk 2030 Plus Strategia Rozwoju Miasta (2022)
Polityka rozwoju przestrzennego Gdańska została wyznaczona m.in. na podstawie istniejących uwarunkowań, dokumentów planistycznych oraz wniosków z „Diagnozy sytuacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej Gdańska z uwzględnieniem obszarów funkcjonalnych”. Model funkcjonalno-przestrzenny (zawarty w strategii) na terenie Wyspy Sobieszewskiej ustala zieleń, rolniczą przestrzeń produkcyjną oraz funkcje mieszkaniowe i usługowe – co jest konsekwencją planów i wizji określonych dwie, trzy dekady wcześniej.
Ochroną przed inwestowaniem objęto lasy oraz rolniczą przestrzeń produkcyjną południowej części wyspy. Strategia, na etapie jej tworzenia, była szeroko konsultowana z mieszkańcami Gdańska.
Plan ogólny miasta Gdańska
Zgodnie z ustawą o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, z końcem czerwca 2026 roku studium przestanie obowiązywać. We wszystkich gminach w Polsce powinien je zastąpić plan ogólny. W Gdańsku do prac nad tym dokumentem przystąpiono w marcu 2024 roku. Przez dwa miesiące, do połowy czerwca 2024, trwało zbieranie wniosków do planu. Z możliwości tej korzystali mieszkańcy, instytucje, firmy i organizacje.
Plan ogólny różni się od studium – obowiązkowo dokument ten powinien zawierać zapisy dotyczące stref planistycznych (określenie katalogu funkcji możliwych do zrealizowania na poszczególnych terenach) oraz gminnych standardów urbanistycznych (określenie intensywności, wysokości i powierzchni zabudowy oraz minimalnej powierzchni biologicznie czynnej). Warto podkreślić, że plan ogólny nie przesądza o ostatecznym kształcie przyszłego zagospodarowania – to plany miejscowe doprecyzowują parametry urbanistyczne i przeznaczenie terenu.
Wyznaczając strefy planistyczne brano pod uwagę ustalenia funkcjonalne obowiązujących planów miejscowych, „Gdańsk 2030 Plus Strategię Rozwoju Miasta” wraz modelem funkcjonalno-przestrzennym, analizy przestrzenno-funkcjonalne dla terenów problemowych, polityki miejskie oraz istniejące zagospodarowanie.
Projekt planu ogólnego obecnie jest w fazie ustawowego uzgadniania i opiniowania. Kolejnym etapem będą konsultacje społeczne dokumentu, które poprzedzi szeroka kampania informacyjna.
Wyspa zaprasza
Od kilku lat na Wyspie Sobieszewskiej odbywa się coraz więcej wydarzeń – i dla mieszkańców, i dla turystów. W ich organizację włączają się m.in. pracownicy Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN, miejskie instytucje kultury, mieszkańcy i miłośnicy tej części Gdańska.
W 2018 roku, z okazji 100 rocznicy istnienia Związku Harcerstwa Polskiego, na wyspie przez kilkanaście dni obozowało 15 tys. harcerzy z Polski i innych krajów. Młodzi ludzie zwiedzali Gdańsk, brali udział w warsztatach, grach terenowych i zajęciach żeglarskich – pracowali także na rzecz lasów i budowali budki lęgowe dla ptaków. Za dwa lata harcerze wrócą na wyspę, w ramach Światowego Jamboree Skautowego 2027.
125-lecie Wyspy Sobieszewskiej; fot. Dominik Paszliński/gdansk.pl
Wrzesień 2020 to Baloon Festival. Niebo nad Wyspą Sobieszewską przez dwa dni było sceną pokazów i zawodów balonowych, które zgromadziły sporą publiczność. Od lat wyspa jest także przestrzenią Karnawału Latawców – dużego wydarzenia organizowanego przez Gdański Archipelag Kultury.
Kilka lat temu Wyspa Sobieszewska dołączyła do przedsięwzięcia Instytutu Kultury Miejskiej w Gdańsku „Lokalni Przewodnicy i Przewodniczki”. W ramach projektu mieszkańcy, znawcy lokalnej historii i sympatycy wyspy oprowadzają po niej mieszkańców Trójmiasta i turystów.
Różne głosy, różne potrzeby
Planowanie w kontekście życia i rozwoju miast nigdy nie jest procesem, który ma swój koniec. Dotyczy to także Wyspy Sobieszewskiej. Na jej dzisiejszy charakter oraz przyszłość mają wpływ urbaniści, przyrodnicy, specjaliści od ochrony zabytków oraz mieszkańcy. Wspólnym mianownikiem łączącym ich wiedzę, pomysły i potrzeby powinna być całościowa wizja rozwoju tak dużego obszaru, jakim jest Wyspa Sobieszewska; to pozwoli zabezpieczyć najlepsze warunki życia i chronić to, co w tej części miasta najcenniejsze.