Od wielu lat Wyspa Sobieszewska jest wymieniana wśród atrakcji Gdańska. Rozwój turystyki w tej części miasta jest konsekwentnie wspierany i uwzględniany w dokumentach strategicznych oraz kolejnych edycjach studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Wyspa stała się oficjalnie częścią Gdańska zaledwie 50 lat temu – od tego momentu możemy mówić o miejskiej koncepcji rozwoju oraz ochrony tego terenu.
Wyspa Sobieszewska ma powierzchnię 3 579 ha. Przez wieki związana była z rybołówstwem i rolnictwem, które w ostatnich dziesięcioleciach wypierają turystyka i rekreacja, czemu sprzyja jej atrakcyjne położenie. Tradycja wypoczynkowa samej wsi Sobieszewo ma ponad stuletnią tradycję, świadczą o tym budynki pensjonatów, hoteli i domów wypoczynkowych.
Dzisiejszy kształt i charakter tej dzielnicy to efekt wizji władz miasta, urbanistów i specjalistów od ochrony środowiska oraz pomysłów i propozycji mieszkańców. Początek tej drogi to moment, w którym wyspa znalazła się formalnie w granicach Gdańska, czyli rok 1973. Historię tych kilkudziesięciu lat wyznaczają kamienie milowe – dokumenty i opracowania wskazujące kierunek rozwoju Wyspy Sobieszewskiej.
Miejscowy ogólny plan zagospodarowania przestrzennego miasta Gdańska (1993)
Dokument ten określił wyspę jako teren rolniczy, wskazał jednak, że jej główną funkcją, ze względu na atrakcyjne położenie, powinna być rekreacja. Plan przewidywał na tym terenie rozwój usług ogólnomiejskich, głównie gastronomii, miejsc noclegowych i urządzeń sportowych związanych z obsługą ruchu turystycznego. Rekomendacje te były konsekwentnie powtarzane i uzupełniane w kolejnych latach, w dokumentach studialnych i opracowaniach.
Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (2001, 2007)
Obie edycje studium wskazały, że podstawowe zagospodarowanie turystyczne Gdańska powinno się koncentrować na obszarach: Śródmieścia Historycznego, starej Oliwy, pasa nadmorskiego zachodniego oraz na Wyspie Sobieszewskiej.
Rekreacja i wypoczynek oraz turystyka wodna i żeglarstwo to funkcje, które – dzięki dogodnemu położeniu – mogą rozwijać się na wyspie; znajdują się tu rezerwy terenowe dla rozwoju zaplecza turystycznego: pensjonatów, parkingów i usług. W ślad za tym będzie się powiększać baza noclegowo-gastronomiczna i usługowa.
W obu dokumentach wskazano, że równie ważną funkcją dzielnicy pozostanie rolnictwo. Trwale przeznaczono na cele rolnicze i chroniono przed zainwestowaniem miejskim duże kompleksy użytków rolnych na Wyspie Sobieszewskiej, na południe od głównego kanału melioracyjnego Młynówka, równoległego do ulic Turystycznej i Boguckiego.
Planowany rozwój tej części miasta powinien uwzględniać ograniczenia wynikające z ochrony zasobów przyrodniczych: lasów, rezerwatów przyrody Ptasi Raj i Mewia Łacha, obszarów chronionego krajobrazu oraz terenów rolniczych. Duża część lasów na wyspie została włączona do pasa ochronnego brzegu morskiego (na Wyspie Sobieszewskiej ma on miejscami szerokość ponad 1000 m).
Sprzątanie Mewiej Łachy; fot. Jerzy Pinkas/gdansk.pl
W studium z 2001 i 2007 roku wyodrębnione zostały także charakterystyczne i budujące tożsamość Gdańska elementy struktury miasta, rozpoznawalne dla mieszkańców i zwiedzających – z tego względu wskazane do ochrony i wzbogacania. Wśród nich krajobraz otwarty Wyspy Sobieszewskiej. W wykazie zespołów zabytkowych wskazanych do ochrony mocą miejscowych planów jest m.in. zespół ruralistyczny Sobieszewo oraz Przegalina (łącznie z Sobieszewską Pastwą); ochrona dotyczy zabudowy z XIX i XX wieku, układów urbanistycznych oraz polderów.
Holistyczne spojrzenie na rozwój tej dzielnicy skutkowało powstaniem w ciągu ostatnich lat szeregu opracowań studyjnych zawierających analizy, identyfikację wyzwań i problemów oraz odpowiedzi na wnioski mieszkańców. Kilka z nich jest przywołanych poniżej.
Studium możliwości rozwojowych i inwestycyjnych zachodniej części Wyspy Sobieszewskiej (2007)
Opracowanie powstało na potrzeby miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części Wyspy Sobieszewskiej w rejonie ulic Nadwiślańskiej, Tęczowej i Sobieszewskiej, który został uchwalony w sierpniu 2009 roku. W studium tym wskazane zostały m.in. mocne i słabe strony wyspy. Wśród pozytywów wymieniona jest dominująca funkcja turystyczno-rekreacyjna i walory przyrodnicze. Mankamentem są słabo rozwinięte usługi handlu, gastronomii i kultury. Próbą stworzenia warunków dla wykorzystania zalet i pokonania słabości jest obowiązujący do dziś plan miejscowy obejmujący ten teren.
fot. BRG
Studium funkcjonalno-przestrzenne centralnej części Wyspy Sobieszewskiej (2010)
Mieszkańcy oraz ówczesna Rada Osiedla Wyspy Sobieszewskiej zgłaszali potrzebę stworzenia programu rozwoju wyspy – odpowiedzią na te postulaty było studium z 2010 roku, w którym przeanalizowano stan istniejący i zbadano możliwości rozwoju centralnej części wyspy.
Z opracowania płynie wniosek, iż atrakcyjne położenie wpływa na dominującą funkcję turystyczno-rekreacyjną analizowanego obszaru. „Należy zaznaczyć – czytamy w studium – że dynamicznie rozwija się rynek prywatnych apartamentów, które zgodnie z prawem nie muszą się nigdzie rejestrować. Jest ich coraz więcej, a standardem dorównują nieraz luksusowym hotelom 5-gwiazdkowym, cenowo natomiast są atrakcyjną alternatywą.”
W sierpniu 2010 roku Biuro Rozwoju Gdańska przeprowadziło na Wyspie Sobieszewskiej ankietę dotyczącą usług oraz przestrzeni publicznych, której wyniki są krótko omówione w studium funkcjonalno-przestrzennym. Większość respondentów (i mieszkańców, i turystów) uznała ofertę handlowo-usługową wyspy za niewystarczającą i opowiedziała się za utworzeniem nowych punktów tego rodzaju. Za miejsca sprzyjające spotkaniom i organizacji wydarzeń mieszkańcy uznali pomieszczenia zamknięte (głównie Wyspę Skarbów GAK), turyści natomiast – przestrzenie otwarte, przede wszystkim plaże. Jedna trzecia uznała, że takich miejsc na wyspie nie ma wcale.
Analizy przeprowadzone przez Biuro Rozwoju Gdańska oraz ankiety pozwoliły sformułować wnioski dotyczące rozwoju centralnej części Wyspy Sobieszewskiej oraz stworzenia tu atrakcyjnej przestrzeni publicznej, co zostało doprecyzowane w studium Dwie wyspy, dwa kurorty.
Dwie wyspy, dwa kurorty. Studium przestrzeni publicznych dzielnicy Port (2010-2011)
Studium określa wizję rozwoju dwóch wysp w dzielnicy Port: wyspy Stogi i Wyspy Sobieszewskiej, w oparciu o system przestrzeni publicznych – także tych nadwodnych. W koncepcji zagospodarowania centrum Sobieszewa zaproponowano utworzenie placu na skrzyżowaniu ulic Turystycznej i Radosnej wraz ze skwerem, nawiązującym do dawnego Parku Zdrojowego. Proponowane zmiany przestrzenne pozwalają na stworzenie osi łączącej bulwar nad Martwą Wisłą z duktem leśnym prowadzącym do kąpieliska morskiego.
Nowy rozdział
Wyspa Sobieszewska jest wyspą nie tylko z nazwy – z każdej strony otaczają ją wody; od strony Wiślinki wjazd na wyspę przez kilkadziesiąt lat był możliwy dzięki mostowi pontonowemu. Mieszkańcy przez lata postulowali budowę w tym miejscu wygodniejszej i nowocześniejszej przeprawy. Prace nad budową nowego mostu zwodzonego rozpoczęły się w 2016 roku; został on otwarty 10 listopada 2018 jako most 100-lecia Odzyskania Niepodległości Polski, zapewniając bezpieczne i stałe połączenie Wyspy Sobieszewskiej z lądem. Jego uroczyste otwarcie zgromadziło tłumy mieszkańców.
Otwarcie mostu to jednocześnie otwarcie nowego rozdziału w historii Wyspy Sobieszewskiej, która stała się bardziej dostępna i dla mieszkańców, i turystów. Jak dziś postrzegany jest rozwój wyspy i jej przyszłość – przeczytać można w tekście Wyspa Sobieszewska – kierunki rozwoju.
